Usłyszeć innowację

Wydarzeniem szczególnie dyskutowanym i zapamiętanym przez uczestników „Rozmów przed EFNI 2015” w ramach tegorocznego Europejskiego Forum Nowych Idei w Sopocie, było wystąpienie Chris Sigaloff dyrektor amsterdamskiej organizacji Kennisland, zajmującą się projektowaniem i wdrażaniem innowacyjny zmian, ze skutkami dla lepszego zaspokajania wielowymiarowych potrzeb członków lokalnych społeczności.

Czym zajmuje się wskazana wyżej organizacja? Wielu z nas zna sentencję Mahatmy Gandhiego, który radził: „Bądź zmianą, którą pragniesz ujrzeć w świecie”. Kennisland „tylko” a raczej „aż” wciela te słowa w życie, tworząc warunki do tego, aby zmieniać organizacje, umiejętnie integrując doświadczenia, punkty widzenia, wizje i potrzeby tych, którzy z ich działań mają korzystać. Kennisland nie tylko zmienia organizacje ale przede wszystkim (w sekwencji następstw wywoływanych zmian) instytucje społeczne. Instytucje rozumiemy tu w ujęciu socjologicznym - nie jako budynki z urzędnikami ale utrwalone w społeczeństwie sposoby myślenia i działania, które determinują przede wszystkim relacje między ludźmi, oczekiwania wobec organizacji i ich funkcjonowanie ale i w konsekwencji jakość życia „klientów” takich organizacji, jak szkoły, instytucje naukowe, lokalne instytucje systemu pomocy społecznej, czy administracji pracy. Członkowie Kennisland wierzą, że można stworzyć warunki do wykreowania zmiany myślenia, działania członków lokalnych społeczności, relacji w organizacjach oraz między organizacją i odbiorcami jej funkcjonowania. Przekłada się to na większą sprawność organizacyjną a w rezultacie skuteczność w osiąganiu celów i przede wszystkim adekwatność oferowanych usług do potrzeb członków lokalnych środowisk. Doświadczenia płynące ze 140 projektów zrealizowanych w ciągu 16 lat pozwalają zespołowi Kennisland wierzyć, że można zmieniać myślenie o m.in. edukacji, szkolnictwie wyższym, nauce, czy usługach społecznych (a w nich np. opiekuńczych). W czym tkwi tajemnica sukcesów przedstawianej tu organizacji?
Chris Sigaloff za fundament działania swojej organizacji uznaje, po pierwsze, integrację ekspertów reprezentujących różne środowiska i różne punkty widzenia (politycy, eksperci tematyczny, obywatele), którzy tworzą multidyscyplinarne zespoły projektowe. Kluczowym, drugim, założeniem jest koncentracja na „opowieściach”, czyli po prostu wsłuchanie się w historie, potrzeby, doświadczenia życiowe tych, którzy mogą być/są odbiorcami usług różnych organizacji. Ich „świat przeżywany” odczytywany jest ze współczynnikiem humanistycznym, czyli jak ująłby to wybitny polski socjolog Florian Znaniecki (współautor tego założenia metodologicznego) – jako spojrzenie na rzeczywistość oczyma ludzi, których jakość życia chcemy ulepszać, poprzez tworzone „nowe” formy organizacyjne i instytucjonalne. A zatem opowieści ludzi z lokalnego środowiska są materiałem twórczo analizowanym przez eksperckie zespoły w ramach „laboratoriów zmiany”. W ten sposób, krok trzeci, powstają wytyczne dla wdrażanej inżynierii społecznej, jako nowych interakcji społecznych eksperymentalnie testowanych w warunkach środowiskowych. W rezultacie, krok czwarty, organizacja ma szansę zmieniać środowisko społeczne, a jednocześnie środowisko może wpływać twórczo na instytucje. Właśnie według takiego schematu Kennisland stworzył przykładowo 128 propozycji dla konstrukcji „nowej szkoły”, jako efektu fermentu intelektualnego z udziałem ponad 300 ekspertów (w tym „opowiadaczy”), konstruujących założenia dla 15 szkół inkubatorów zmiany i 4 nowych szkół w Amsterdamie, skonstruowanych i działających według wypracowanych założeń.
Fenomen Kennisland to potwierdzenie potęgi podejścia, które przed laty forsował wybitny amerykański ekonomista William Easterly w sporze z niemniej słynnym Jeffreyem Sachsem o skuteczny model rozwoju dla krajów masowego ubóstwa. Zarzucając Sachsowi przesadną wiarę w potęgę pieniądza (konstruowania „przy biurku” makrozałożeń dla polityki rozwoju, finansowanych z przekazywanych przez zamożne kraje odpowiednich odsetków ich produktu krajowego i kwest z udziałem celebrytów), sam opowiadał się za pracą w terenie opartą o mikroprojekty maksymalnie dostosowane do potrzeb i warunków życia (wraz z ich uwarunkowaniami) lokalnych wspólnot. Easterly pisze o potrzebie wsłuchania się w lokalne opowieści. Kennisland robi to samo. Wsłuchuje się w te lokalne opowieści, próbując zintegrować wiedzę i różne perspektywy na rzecz urzeczywistnienia wspólnego mianownika, płynącego ze zbieranych głosów. W rezultacie wiele projektów, czy przedsięwzięć testowanych w ramach społecznych eksperymentów i następnie twórczo wdrażanych może dać efekt w postaci większej satysfakcji z życia i poczucia progresu w zakresie jego jakości, maksymalnie zgodnie z lokalną narracją. Należy stwierdzić, że przekonanie wyrażone przez Chris Sigaloff, że innowacje można po prostu usłyszeć, by następnie eksperymentalnie określić warunki do zakorzenienia w porządku organizacyjnym i instytucjonalnym, swą prostotą wręcz frapuje. Doświadczenia Kennisland wskazują, że ten z pozoru prosty schemat działania na rzecz zmiany wymaga determinacji, konsekwencji i empatii. Tylko tyle i aż tyle. Dalej już tylko poczucie satysfakcji członków lokalnych wspólnot.      

prof. Arkadiusz Karwacki

arkadiusz_karwacki

Arkadiusz Karwacki – profesor w Instytucie Socjologii Uniwersytu Mikołaja Kopernika w Toruniu, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie socjologii. Kierownik Pracowni Badania Jakości Życia IS UMK. Autor lub redaktor 17 monografii oraz blisko 100 artykułów naukowych poświęconych problemom społecznym i współczesnej polityce społecznej. Członek International Sociological Association (Research Committees: Poverty, Social Welfare and Social Policy; Community Research), Sekcji Pracy Socjalnej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej, Academy of Management. Członek Rady Naukowej kwartalnika naukowego z listy ERIH “Kultura i Edukacja”. Członek zespołu recenzentów czasopism: „Sociology of Health and Illnes”, „Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dyskusje” oraz „Nauki Społeczne. Social Science”. Ekspert Instytutu Spraw Publicznych.