ZERO WASTE (CZ. I): NA CZYM POLEGA ZERO WASTE?

W 2014 r. roku przeciętny Polak wytworzył 272 kg odpadów (źródło: Eurostat). W 2016 r. było już to 303 kg na osobę (źródło GUS).

Skala wytwarzanych śmieci w Polsce i UE
 Liczba produkowanych przez nas odpadów rośnie systematycznie o kilka % rocznie. Pod względem masy wytworzonych odpadów, prezentujemy się na tle krajów rozwiniętych prezentujemy się dość przyzwoicie. Według danych z 2014 r., na przeciętnego Europejczyka przypada ok. 475 kg odpadów, a na przeciętnego Cypryjczyka i Niemca – odpowiednio 626 kg i 618 kg. Niestety kiedy dochodzimy do omówienia sposobu zagospodarowania tych odpadów, statystyki nie prezentują się już tak atrakcyjnie. Recyklingowi poddawane jest zaledwie 28% w UE (w tym 21% w Polsce). Reszta odpadów komunalnych trafia do kompostowania (UE: 16%, PL: 11%), do spalania (UE: 27%, PL: 15%) lub jest składowana (UE: 29%, PL: 53%).Do 2020 r., zgodnie z unijnymi regulacjami, musimy uzyskać 50% poziom recyklingu. W przeciwnym razie czekają nas wysokie kary. W związku z tym, w 2017 r. weszły w życie nowe zasady segregacji odpadów komunalnych (5frakcji: szkło, papier, metale i plastik, odpady ulegające biodegradacji oraz odpady zmieszane).
Dużo się mówi i dzieje ostatnio w branży gospodarki odpadami. Uwagę skupia się głównie na kwestii odpowiednim zarządzaniem wytworzonymi odpadami. Być może warto jednak podejść do tematu od zupełnie innej strony? Czy możliwym jest abyśmy śmieci po prostu nie wytwarzali?Pytanie zdaje się być dość abstrakcyjne, ale filozofia zero waste dostarcza na nie dość sporo odpowiedzi.
 
Zero waste odpowiedzią na problem ze śmieciami?
Zero waste to filozofia polegająca na tym, aby zmieniać swoje codzienne nawyki w celu znacznego ograniczenia swojego negatywnego wpływu na środowisko głównie poprzez wyeliminowanie ilości wytwarzanych odpadów do minimum. Idea zero waste, z punktu widzenia biznesu, zachęca także do zmiany sposobów projektowania i użytkowania produktów, aby podczas ich wytwarzania powstawało jak najmniej śmieci. W życiu codziennym, zero waste sprowadza się do kilku prostych zasad:
- odmawiaj (ang. Refuse) - należy nie godzić się na zbędne zanieczyszczenia, np. poprzez odmawianie jednorazowych opakowań czy ulotek reklamowych,
- ograniczaj (ang. Reduce) - należy dążyć do minimalistycznego życia poprzez redukowanie liczby kupowanych przedmiotów,
- używaj ponownie (ang. Reuse) - należy unikać rozwiązań jednorazowych, na rzecz wielorazowych. Należy także używać tego, co na pierwszy rzut oka jest śmieciem, a może znaleźć inne, praktyczne zastosowanie,
- segreguj i przetwarzaj (ang. Recycle) - należy zadbać o to, aby zbędne rzeczy zostały przerobione na coś pożytecznego,
- kompostuj (ang. Rot) - należy kompostować odpadki ulegające biodegradacji, z których można otrzymać energię lub naturalny nawóz,
- naprawiaj (ang. Repair) - należy starać się przywrócić możliwość ponownego użytku rzeczom, które się zepsuły,
- pamiętaj (ang. Remember) - należy być świadomym, że nasze wybory konsumenckie i sposób spędzania czasu mają ogromny wpływ na środowisko.
 
Ruch zero waste w Polsce
Ruch zero waste w Polsce zdobywa coraz większą popularność. 4 grudnia 2016 odbyła się w Warszawie konferencja „Dom bez odpadów, czyli recepta na oszczędności”, zorganizowana przez firmę Little Greenfinity. Specjalnym gościem i prelegentką była Bea Johnson, która jest propagatorką ruchu zero waste na świecie. Konferencja zgromadziła ok. 300 osób. Tego samego dnia odbyło się spotkanie członków facebookowej grupy Zero Waste Polska. Poruszono na nim m.in. temat utworzenia stowarzyszenia działającego na rzecz rozwoju koncepcji zero waste w Polsce. 11 marca 2017 zostało założone Polskie Stowarzyszenie Zero Waste. Jego celem jest podejmowanie działań „na rzecz zmiany świadomości społecznej dotyczącej zasobów, zapobiegając powstawaniu odpadów u źródła, promując bezodpadowy styl życia oraz zmianę wzorców produkcji i konsumpcji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym”. Sama grupa facebookowa „Zero Waste Polska” działa obecnie od 2 lat i liczy ponad 12000 członków (stan na styczeń 2018) i dynamicznie się rozwija – jeszcze w listopadzie 2016 było to ok. 2000 członków. 25 listopada 2017 odbyły się pierwsze w Polsce Targi Zero Waste, zorganizowane przez firmę Little Greenfinity i Fundację alter eko, które zgromadziły ok. 1200 uczestników. W samym 2017 zostały także wydane 3 książki na temat zero waste, w języku polskim: „Życie Zero Waste” Katarzyny Wągrowskiej, „Pokochaj swój Dom” Bei Johnson i „Styl Życia Zero Waste” Amy Korst.
 
„Zerowasters” i ich podejście do konsumpcji i zakupów
Jak widać zero waste jest ciekawym ruchem konsumenckim, który zyskuje coraz większą popularność. Jest to ważny sygnał dla biznesu, aby zwracać uwagę na potrzeby zakupowe tych osób. Tzw. „zerowasters” prezentują zazwyczaj minimalistyczne podejście do tematu konsumpcji. Preferują kupować doświadczenia niż przedmioty, co faworyzuje firmy usługowe i działające w modelu ekonomii współdzielenia. Zerowasters przykładają szczególną uwagę do trwałości, praktyczności, łatwości naprawy i rodzaju materiału z których został wykonany dany produkt. Kupując produkty najpierw poszukają możliwości kupienia rzeczy używanych, a dopiero później zdecydują się na zakup nowej rzeczy. Przy zakupach spożywczych, zwracają szczególną uwagę na to, aby unikać jednorazowych, plastikowych opakowań. Cenią sobie możliwość zrobienia zakupów w swoich opakowaniach wielorazowych.
 
Zero waste to obszerny temat – więcej w pozostałych artykułach!
W drugiej części artykułu, omówiono na kilku przykładach jak można w praktyce wprowadzić zasady zero waste w firmach produkcyjno-handlowych. Z kolei w trzeciej części artykułu skupiono się na tym, jak można działać zgodnie z ideą zero waste w biurach.

Marcin Tischner

konsultant w firmie doradczej ds. zrównoważonego rozwoju i CSR Little Greenfinity, gdzie zajmuje się tematyką gospodarki o obiegu zamkniętym, zero waste i edukacją ekologiczną. Członek Zarządu Fundacji Efektywny Altruizm. Swoje doświadczenia CSRowe zdobywał m.in. w Zespole ds. CSR i kontaktów z interesariuszami w Ministerstwie Rozwoju, w firmie konsultingowej ds. współpracy biznes-NGO Lariche Community w Kuala Lumpur (Malezja) oraz prowadząc Fundację Aktywne NGO. Interesują go tematy współpracy biznes-NGO, innowacji społecznych, food waste, zero waste i smogu.